Khởi phát chuyển dạ (còn gọi là gây chuyển dạ) là một phương pháp sản khoa sử dụng thuốc hoặc các biện pháp cơ học làm mềm cổ tử cung, kích thích tạo ra cơn co tử cung và giúp quá trình chuyển dạ diễn ra trước khi chuyển dạ tự nhiên xuất hiện. Tại Khoa Đẻ, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 1, khởi phát chuyển dạ bằng đặt bóng hoặc đặt thuốc được thực hiện theo đúng quy trình chuyên môn, hỗ trợ quá trình chuyển dạ sinh đường âm đạo an toàn và góp phần bảo đảm sức khỏe cho mẹ và thai nhi.

Bác sĩ CKII Dương Minh Thành - Trưởng Khoa Đẻ đặt bóng khởi phát chuyển dạ cho thai phụ trong điều kiện an toàn, vô khuẩn tại Khoa Đẻ

Khởi phát chuyển dạ được chỉ định khi nào?

Trong thực tiễn lâm sàng, khởi phát chuyển dạ không được áp dụng thường quy cho mọi thai phụ mà thường được chỉ định khi lợi ích của việc kết thúc thai kỳ cao hơn việc tiếp tục theo dõi thai thêm. Trước khi chỉ định, bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện tuổi thai, ngôi thai, tim thai, tình trạng nước ối, bánh rau, cơn co tử cung, mức độ thuận lợi của cổ tử cung, tiền sử sản khoa và các bệnh lý kèm theo của người Mẹ. 

Có nhiều phương pháp khởi phát chuyển dạ như các biện pháp dùng thuốc (Prostaglandin E2, Oxytocin) hoặc các biện pháp cơ học (đặt que nong, đặt túi nước, bóng đơn/đôi Foley, bóng đôi Cook…).

Một số chỉ định thường gặp của khởi phát chuyển dạ gồm:

* Chỉ định do Mẹ: tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, sản giật, đái tháo đường hoặc một số bệnh lý nội khoa nặng khác như bệnh thận, bệnh phổi mãn tính…  
* Chỉ định do thai: thai chậm phát triển trong tử cung, thai có dị tật bẩm sinh nghiêm trọng, tuổi thai > 41 tuần 0 ngày. 
* Chỉ định do phần phụ: ối vỡ non, thiểu ối và một số tình trạng cần kết thúc thai kỳ theo đánh giá của bác sĩ chuyên khoa. 

Ngoài ra, với một số trường hợp thai kỳ nguy cơ thấp, khởi phát chuyển dạ cũng có thể được cân nhắc ở thời điểm phù hợp; giúp giảm tỷ lệ mổ lấy thai, tỷ lệ tiến triển có xuất hiện biến cố tăng huyết áp của mẹ và không làm tăng các biến cố bất lợi cho con.

Đặt bóng khởi phát chuyển dạ

Đặt bóng là phương pháp khởi phát chuyển dạ cơ học bằng cách sử dụng bóng của ống thông Foley, bóng Cook… đưa qua lỗ trong cổ tử cung vào vị trí khoang ngoài buồng ối. Bóng tạo áp lực cơ học nhẹ nhàng lên cổ tử cung, giúp cổ tử cung mềm dần, xóa mở tốt hơn và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình chuyển dạ. Đây là phương pháp không sử dụng thuốc tác động trực tiếp gây cơn co tử cung; tuy nhiên, vẫn là thủ thuật sản khoa cần được bác sĩ thực hiện đúng kỹ thuật trong điều kiện vô khuẩn và có sự theo dõi sát của nhân viên y tế.

Thời gian lưu bóng có thể từ 12 giờ đến tối đa 24 giờ kể từ khi đặt và hướng xử trí tiếp theo sẽ được bác sĩ quyết định tùy theo tình trạng cụ thể của từng thai phụ, mức độ tiến triển của cổ tử cung và tình trạng thai nhi trong quá trình theo dõi.

Bác sĩ chuẩn bị đặt bóng khởi phát chuyển dạ tại Khoa Đẻ

Đặt thuốc khởi phát chuyển dạ

Bên cạnh đặt bóng, khởi phát chuyển dạ bằng thuốc cũng là phương pháp được bác sĩ Khoa Đẻ, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 1 sử dụng trong những trường hợp phù hợp. Thuốc được dùng nhằm làm mềm cổ tử cung, hỗ trợ cổ tử cung xóa mở thuận lợi hơn và tạo điều kiện để chuyển dạ tiến triển.

Hiện có hai phương pháp khởi phát chuyển dạ bằng thuốc chủ yếu và an toàn là truyền oxytocin tĩnh mạch và đặt hệ phân phối Prostaglandin E2 (Propess). 

Việc đặt thuốc phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định chuyên môn, liều lượng, khoảng thời gian theo dõi và các quy định an toàn trong sản khoa. Sau khi đặt thuốc, thai phụ được đội ngũ bác sĩ theo dõi nhịp tim thai, cơn co tử cung, tình trạng ra nước âm đạo, ra máu âm đạo, cử động thai và các biểu hiện bất thường khác.

Một số tác dụng không mong muốn có thể gặp khi sử dụng thuốc khởi phát chuyển dạ gồm cơn co tử cung cường tính, sốt, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy. Vì vậy, thuốc khởi phát chuyển dạ tuyệt đối không được tự ý sử dụng tại nhà mà phải được thực hiện tại cơ sở y tế chuyên khoa có đầy đủ phương tiện theo dõi và khả năng xử trí cấp cứu sản khoa khi cần thiết.

Việc lựa chọn đặt bóng hay đặt thuốc phụ thuộc vào tình trạng cổ tử cung, tuổi thai, sức khỏe của mẹ, tình trạng thai nhi, tiền sử sản khoa và đánh giá chuyên môn của bác sĩ tại thời điểm thăm khám.

Theo dõi sát sau khởi phát chuyển dạ tại Khoa Đẻ

Sau khi đặt bóng hoặc đặt thuốc, thai phụ tiếp tục được theo dõi tim thai, cơn co tử cung và siêu âm tại Khoa Đẻ để đánh giá tình trạng thai nhi, lượng nước ối, ngôi thai cũng như diễn biến của cổ tử cung.

Bác sĩ siêu âm kiểm tra tình trạng thai nhi sau khởi phát chuyển dạ

Theo dõi sau khởi phát chuyển dạ có vai trò đặc biệt quan trọng, giúp phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường như cơn co tử cung quá mức, thai suy, ra máu bất thường, vỡ ối hoặc chuyển dạ không tiến triển. Trên cơ sở đó, bác sĩ sẽ kịp thời điều chỉnh hướng xử trí, bảo đảm cuộc sinh diễn ra trong điều kiện an toàn nhất cho mẹ và thai nhi.

Niềm hạnh phúc “mẹ tròn con vuông” của sản phụ Nông Thị Vui sau quá trình khởi phát chuyển dạ tại Khoa Đẻ bằng đặt bóng Foley

Chống chỉ định khởi phát chuyển dạ

Bên cạnh những chỉ định chuyên môn, khởi phát chuyển dạ cũng chống chỉ định với một số trường hợp sau:

* Về phía Mẹ:

- Bất tương xứng thai - khung chậu: khung chậu hẹp - giới hạn, khung chậu dị dạng. 
- Các bất thường ở đường sinh dục như: Ung thư cổ tử cung giai đoạn tiến triển, Herpes sinh dục đang giai đoạn hoạt động. 
+ Các bệnh lý mạn tính trầm trọng (suy tim nặng, tăng áp lực nội sọ…) hoặc vùng chậu bị tổn thương nặng (do tai nạn, chấn thương…).

* Về phía thai:  
- Thai suy 
- Thai to 
- Ngôi bất thường: ngôi vai, ngôi ngang, ngôi ngược.

* Về phía phần phụ 
- Sa dây rốn  
- Rau tiền đạo, rau cài răng lược, mạch máu tiền đạo. 

Khuyến cáo dành cho thai phụ

Các bác sĩ Khoa Đẻ, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 1 khuyến cáo thai phụ cần khám thai định kỳ, đặc biệt trong những tuần cuối thai kỳ hoặc khi có các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường, thai chậm phát triển, thiểu ối, ối vỡ non hoặc thai quá ngày dự sinh.

Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như thai máy giảm, đau bụng từng cơn, ra nước âm đạo, ra máu âm đạo, đau đầu, hoa mắt, phù nhiều, tăng huyết áp, sốt hoặc mệt nhiều, thai phụ cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tại Khoa Đẻ, Bệnh viện Sản - Nhi Bắc Ninh số 1, mỗi trường hợp khởi phát chuyển dạ đều được bác sĩ thăm khám, đánh giá toàn diện và lựa chọn phương pháp phù hợp với tình trạng của Mẹ và thai nhi. Sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ, hộ sinh, điều dưỡng trong quá trình đặt bóng, đặt thuốc, theo dõi tim thai, cơn co tử cung và diễn biến chuyển dạ góp phần hỗ trợ sản phụ sinh đường âm đạo an toàn, hạn chế tối đa các nguy cơ có thể xảy ra. Và trong khoảnh khắc em bé cất tiếng khóc chào đời, mọi nỗ lực chuyên môn, sự cẩn trọng và tận tâm của đội ngũ y bác sĩ Khoa Đẻ như được đền đáp bằng niềm vui bình dị mà thiêng liêng nhất: Mẹ an toàn, con khỏe mạnh, gia đình trọn vẹn hạnh phúc. 

Nguồn: Phòng Công tác xã hội